GENEL KONULAR > Cehalet Özrü

Sabitliği ve Delaleti Bakımından Deliller Kaç Çeşittir?

(1/1)

İnşirâh:
Sabitliği ve delaleti bakımından delillerin çeşitleri başlıca şöyledir:
 
 
1- Sabitliği kat’i, delaleti kat’i olan deliller: Bu deliller senetleri bakımından şüphe olmayan, Allah’tan olduğu kesin sabit olan ve tek manaya sahip olup başka manalara sahip olmayan naslardır.   
 
Örneğin: Allah (c.c) şöyle buyuruyor: 

“Muhakkak ki Allah her şeye kadirdir.” (Bakara: 20)

Hükmü: Kim bu delilleri bildikten sonra inkar ederse  icma ile ihtilafsız kafir olur.

Aynı şekilde şeriatin asıllarından olan sabit naslar veya nasların toplam manasından çıkan kat’i kesin kaideler de bu hükmü alır.

Örneğin; içkinin, zinanın haram oluşu, orucun, haccın ve zekatın farz oluşu gibi herkes tarafından bilinen meseleler böyledir.
 
 
2- Sabitliği kat’i fakat mana bakımından zanni olan yani bir kaç manası olan deliller:   
 
Bu tür delillerin Allah tarafından geldiği kesin sabittir. Bu konuda şüphe yoktur. Fakat bu deliller, bir tek manası olmayan, bir kaç manası olan delillerdir. 

Örneğin; Allah (c.c) şöyle buyuruyor:

“Boşanmış kadınlar üç kuru (müddeti) beklerler.” (Bakara: 228) ayetindeki “kuru’”nun iki manası vardır:

Hayız kanının kesilmesi.

Hayız kanı kesildikten sonra  taharet yapılmasıdır.

Bu Tür Delillerin Hükmü:

Kişi bu delilleri bilmediğinden dolayı veya geçerli bir te’vil yaparak inkar ederse, mazeretli sayılır, kafir olmaz.
 
 
3- Sabitliği kesin olmayan fakat delalet ettiği mana kesin (kat’i) olan delillerdir:   
 
Tek  manalı olan haberi ahad hadisler gibi...

Örneğin; namazı doğru dürüst kılmayan bedevi ile ilgili hadis...

Rasulullah (s.a.s) yanlış namaz kıldığından dolayı bir bedeviye üç defa: “Dön namazını tekrar kıl! Çünkü sen namazını kılmadın.” dedi. Bedevi üçüncü seferde de namazı doğru dürüst kılmayıp: “Ben ancak bu kadar biliyorum” diye söyleyince Rasulullah ona namazın nasıl kılınacağını öğretti.

Bu Tür Delillerin Hükmü:

Bir kimse bu delilleri bilmemesi sebebiyle veya geçerli bir te’vil yaparak inkar ederse mazeretli sayılır, kafir olmaz.
 
 
4- Sabitliği kesin olmayıp zanni olan, bir kaç manaya delalet eden deliller:   
 
Bunlar şeriatin fer’i hükümleriyle ilgili haberi ahad hadislerin çoğudur. Bu hadisler tahsisi (sınırlandırılabilecek) ve takyidi (belli bir şeye bağlanabilecek) delillerdir.

Örneğin; abdestte uzuvları sıra ile yıkamayı bildiren hadisler...

Bir rivayette Rasulullah (s.a.s) abdest aldığında  başını mesh etmeyi unuttu. Abdestini bitirdikten sonra hatırlayınca  sadece başını meshetti.

İşte bu hadis  abdest uzuvlarının sıra ile yıkanmasının gerekli olduğunu gösteren hadise zıttır. Onun için abdest uzuvlarının sıra ile yıkanması meselesi konusunda alimler ihtilaf etmişlerdir.

Bu Tür Delillerin Hükmü: Bir kimse bu delilleri bilmemesi sebebiyle veya geçerli bir te’vil yaparak inkar ederse kafir olmaz.
 

Navigasyon

[0] Mesajlar

Tam sürüme git